İsviçre, Suudi Arabistan ve Türkiye'de Kadınlar Hangi Hakları Ne Zaman Kazandı?

Seçme ve Seçilme Hakları

İsviçre

İsviçre, kadınlara federal düzeyde seçme ve seçilme hakkını 7 Şubat 1971 tarihinde yapılan halk oylamasıyla (referandum) kabul ederek verdi. Ülkedeki son kanton olan Appenzell Innerrhoden'de ise kadınlar yerel seçimlerde oy kullanma hakkını Federal Mahkeme kararıyla ancak 1990 yılında elde edebildi.

Suudi Arabistan

Suudi Arabistan'da kadınlar seçme ve seçilme hakkını ilk kez 12 Aralık 2015 tarihinde yapılan belediye seçimlerinde sandık başına giderek kullandılar.

2011 yılında dönemin Suudi Arabistan Kralı Abdullah bin Abdulaziz yaptığı konuşmayla kadınların 2015 yılındaki gelecek belediye seçimlerine katılabileceğini açıkladı.

Seçimlerden önce, 2013 yılında Kral Abdullah, ülkenin en üst düzey resmi danışma meclisi olan Şura Konseyi'ne ilk kez 30 kadını üye olarak atayarak siyasi katılımın önünü açtı. Yalnız burada atama söz konusu, seçim yok.

2015 yılındaki belediye seçimlerinde 978 kadın aday yarıştı ve yapılan oylama sonucunda 21 kadın (çeşitli kaynaklarda farklı rakamlar bulunuyor) yerel meclislerde sandalye kazanmayı başardı. Böylece kadınlar ilk kez seçimle belediye meclislerine girmiş oldu.

Suudi Arabistan mutlak monarşi ile yönetildiği için ülkede ulusal düzeyde bir parlamento (milletvekili) veya devlet başkanlığı seçimi bulunmuyor. Bu nedenle kadınların seçme ve seçilme hakkı belediye meclisi seçimleriyle sınırlı. Ülkenin en üst düzey danışma organı olan Şura Konseyi'ne ise kadınlar atamayla katılabiliyor.

Suudi Arabistan, dünyada kadınlara seçme ve seçilme hakkını tanıyan en son ülkelerden biri olmuştur.

Türkiye

Türkiye Cumhuriyeti, kadınlara seçme ve seçilme hakkını genel seçimler için (milletvekili seçme ve seçilme hakkı) 5 Aralık 1934 tarihinde yapılan anayasa değişikliğiyle verdi. Türkiye'de kadınların bu hakkı elde etme süreci aşamalı olarak gerçekleşti:

• 3 Nisan 1930: Belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanındı.
• 26 Ekim 1933: Köy muhtarı seçme ve seçilme, ihtiyar meclisi üyelerini seçme ve bu meclislere seçilme hakkı tanındı.
• 5 Aralık 1934: Milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınarak süreç tamamlandı.

Bu sayede Türk kadınları, İsviçre ve Suudi Arabistan gibi birçok Avrupa ve dünya ülkesinden çok daha önce bu hakka sahip oldu.

Otomobil Kullanma Hakkı

İsviçre

İsviçre'de kadınların otomobil kullanması ve ehliyet alması önünde tarih boyunca cinsiyete dayalı bir yasak uygulanmadı.

İsviçre, seçme ve seçilme hakkı konusunda Avrupa'nın en geç kalan ülkelerinden biri olsa da, medeni kanun ve günlük yaşam hakları konusunda süreç çok daha farklı işledi.

İsviçre'de motorlu taşıtların yaygınlaşmaya başladığı 20. yüzyılın başlarından itibaren kadınlar da otomobil kullanabildi ve sürücü belgesi alabildi. Kadınların otomobil kullanmasını ülke genelinde yasaklayan bir düzenleme bulunmuyordu.

Bununla birlikte, kadınların otomobil kullanabilmesi medeni ve ekonomik haklarda erkeklerle eşit oldukları anlamına gelmiyordu. Özellikle evli kadınların çalışma ve ekonomik karar alma özgürlükleri üzerindeki hukuki sınırlamalar 1988 yılına kadar sürdü.

Suudi Arabistan

Suudi Arabistan'da kadınların otomobil kullanmasına yönelik yasak, 26 Eylül 2017 tarihinde yayımlanan kraliyet kararnamesiyle kaldırıldı. Kararın uygulanmasıyla kadınlar 24 Haziran 2018 tarihinden itibaren ülkede yasal olarak otomobil kullanmaya başladı.

Bu kararla birlikte dünyada kadınların araç sürmesini yasaklayan son ülke de bu yasağı kaldırmış oldu.

Türkiye

Kadınların ehliyet alıp otomobil kullanması konusunda Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında hiçbir dönemde cinsiyete dayalı bir yasak uygulanmadı.

Günümüzde Suudi Arabistan'da seçme ve seçilme hakkı belediye meclisi seçimleri ile sınırlı olsa da birbirinden oldukça farklı tarihleri, sosyolojileri ve dünya görüşleri olan 3 ülke de neredeyse aynı sonuca varmış. Ama çok farklı tarihlerde!

Bu tabloya baktığımızda şu soruları sorabiliriz:

• Toplumun kadın hakları konusundaki ilerlemesini belirleyen şey nedir? Gelişmişlik düzeyi mi, gelenekleri mi, değişimi gerçekleştirme iradesi mi, yoksa liderlerinin ufku mu?
• Kadınların belirli haklarını kısıtlayan ülkeler aslında kadınların bu haklara sahip olması gerektiğine sonradan nasıl karar verdiler? Ne değişmişti?
• Günümüzde bu 3 ülke de kadınların seçme ve seçilme hakkına sahip olmasını yasal, doğru ve meşru görüyor. Peki Türkiye bu doğruya nasıl İsviçre'den 37 yıl, Suudi Arabistan'dan 81 yıl önce ulaştı?