Sıklet - Sözcük Anlamı ve Kökeni
Sıklet, Türk Dil Kurumu'na (TDK) göre “ağırlık” anlamına gelen yabancı dil (Arapça) kökenli bir sözcüktür. Günümüzde özellikle spor dallarında, sporcuların beden ağırlıklarına göre ayrıldığı sınıfları tanımlamak için kullanılmaktadır.
- Sözcük: Sıklet
- Köken: yabancı dil (Arapça - s̱iḳlet)
Türk Dil Kurumu'na (TDK) göre anlamı
1. isim, ağırlık.
2. isim, eskimiş, eziyet.
Sporda Bir Terim
“Sıklet” sözcüğü bugün Türkçede neredeyse yalnızca spor bağlamında karşımıza çıkar. “Hafif sıklet”, “orta sıklet”, “ağır sıklet” gibi ifadeler; boks, güreş ve benzeri dallarda sporcuların beden ağırlıklarına göre ayrıldığı sınıfları anlatır. Günlük dilde başka bir anlamıyla kullanımı ise artık yoktur.
Sözcüğün kökeni Arapçaya uzanır. Arapçada ثقل (th-q-l) kökünden gelen ثِقْل (siḳl), “ağırlık” anlamını taşır. Osmanlı Türkçesinde bu kökten türeyen siḳlet / sıḳlet biçimleri kullanılmış, modern Türkçede ise kelime “sıklet” olarak yerleşmiştir.
Ancak burada ilginç bir dil ayrıntısı ortaya çıkar.
Arapçadaki "siḳl" biçimi, Türkçeye geçerken ses bakımından uyarlanmış, fakat büyük ünlü uyumu açısından uyumsuz bir biçim almıştır. “Sıklet”te ilk hecedeki kalın ünlüyü (ı) ikinci hecedeki ince ünlünün (e) izlemesi Türkçenin temel ses kurallarından biriyle örtüşmez. Buna rağmen sözcük, bu hali ile spor dilinde kendine yer bulmuştur.
Bugün baktığımızda “sıklet”in karşıladığı anlam aslında son derece açıktır:
Bir sporcunun ağırlığı ve bu ağırlığa göre bulunduğu sınıf.
Aynı kavram Türkçede zaten başka bir yolla da ifade edilebilir:
“hafif ağırlık”, “orta ağırlık” gibi.
Bu kullanım hem anlamı eksiksiz karşılar hem de Türkçenin ses ve yapı düzeniyle bütünüyle uyumludur. Üstelik “ağırlık” sözcüğü, sporda anlatılmak istenen şeyi açıklamaya ihtiyaç bırakmadan, doğrudan ve sezgisel biçimde aktarır.
Dilde alışkanlıklar zamanla yerine oturur. Bazı sözcükler teknik terim olarak yaşamaya devam eder, bazılarıysa aynı anlamı daha doğal bir yolla taşır. “Sıklet” de bugün Türkçede böyle bir eşikte durur: kökeniyle öğretici, kullanımıyla sınırlı; karşılığıyla ise fazlasıyla tanıdık.
Belki de mesele, hangi sözcüğün “doğru” olduğundan çok hangi sözcüğün Türkçede daha az yük taşıyarak aynı anlamı söylediğidir.
Sıklet mi Ağırlık mı?
Sözcükler bazen yer değiştirir. “Sıklet” bugün sporda yaşamayı sürdürüyor ama anlattığı şey hala aynı: ağırlık.
Türkçe bazen bir kavramı yabancı bir terimle taşır, bazen de zaten elinde olan sözcükle. Hangisinin daha hafif geldiğini ise çoğu zaman dilin kendisi fısıldar.
