Kümülatif Ne Demek?
Kümülatif sözcüğü Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğüne göre Türkçeye Fransızca'dan girmiş bir sözcüktür ve "küme" anlamına gelir. Ancak sözcüğün çeşitli bağlamlardaki farklı anlamlarına doğrudan karşılık gelen başka bir Türkçe karşılığı vardır ve bu, TDK sözlükte yer almamaktadır.
Gündelik dilde, haberlerde, ekonomi yazılarında ya da teknik metinlerde sıkça karşımıza çıkan bir sözcük: kümülatif.
Çoğu zaman bağlamdan seziliyor; ama anlamı gerçekten düşünülmeden geçiliyor. Peki kümülatif tam olarak ne demek?
Kümülatif Sözcüğünün Anlamı
Kümülatif, zaman içinde birikerek oluşan anlamına gelir.
Tek tek küçük parçaların üst üste gelmesiyle ortaya çıkan toplamı anlatır.
Örneğin:
- Kümülatif etki
- Kümülatif zarar
- Kümülatif gelir
Bu kullanımların hepsinde ortak olan fikir şudur:
Ortada tek seferlik bir durum yoktur; biriken bir süreç vardır.
Sözcüğün Kökeni Ne Anlatıyor?
Kümülatif, Latince cumulus kökünden gelir.
Cumulus “yığın, birikinti” demektir.
Bu kökten türeyen sözcükler hep aynı fikri taşır:
- accumulate → biriktirmek
- cumulative / kümülatif → birikerek oluşan
- cumulus bulutları → gökyüzünde yığılmış, kabarık bulutlar
Yani sözcüğün kökeni de anlamı da açıkça birikme fikrine dayanır.
Kümülüs Bulutları
Kümülüs sözcüğü Latincede "yığın" anlamına gelen "cumulo-" önekinden türemiştir.
Türkçede "küme bulutu" olarak da adlandırılır.
Peki "Kümülatif"in Türkçede Karşılığı Yok mu?
Aslında var. Hem de çok net.
Kümülatif sözcüğünün Türkçedeki karşılığı:
birikimli
- Kümülatif etki → birikimli etki
- Kümülatif zarar → birikimli zarar
- Kümülatif faiz → birikimli faiz
“Birikimli” sözcüğü anlam kaybına yol açmaz.
Aksine, kavramı daha doğrudan ve sezgisel biçimde anlatır.
Türkçe Karşılığını Kullanmak Neden Önemli?
Bir sözcüğü olduğu gibi almak bazen kaçınılmaz olabilir. Ama Türkçede karşılığı varken yabancı kökenli sözcüğe alışmak, zamanla düşünme biçimini de yabancılaştırır.
“Birikimli” dediğimizde:
- Kavram sadeleşir
- Anlam berraklaşır
- Dil, düşünceyle daha doğal bir bağ kurar
Bu bir “yasaklama” ya da “arılaştırma” meselesi değildir. Bu, Türkçe düşünmeyi güçlendirme meselesidir.
Kümülatif zor bir sözcük değil. Ama birikimli varken onu otomatik olarak tercih etmek de zorunda değiliz.
Dil farkındalıkla korunur.
Tek bir sözcük, düşünmenin yönünü değiştirebilir.
