Egzersizin Zihinsel ve Fiziksel Sağlığa Etkileri

Bilimsel Bulgular Ne Söylüyor?

Düzenli fiziksel aktivitenin hem zihinsel hem de bedensel sağlık üzerinde olumlu etkileri olduğu uzun süredir bilinmektedir. Güncel bilimsel literatür, egzersizin hem hastalıkların önlenmesinde hem de yaşam kalitesinin artırılmasında önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Bu yazı, Medical News Today’de yayımlanan ve tıbbi uzmanlar tarafından gözden geçirilmiş iki kapsamlı derlemeye dayanan yazıya dayanmaktadır. ↗︎ ↗︎

Egzersiz ve Kalp-Damar Sağlığı

Bilimsel çalışmalar, düzenli egzersizin kalp-damar sağlığını desteklediğini göstermektedir. Egzersizin;

• kolesterol düzeylerini iyileştirdiği,
• kan basıncını düşürdüğü,
• kalp krizi ve inme riskini azalttığı

bildirilmektedir.

Bu değerlendirmeler, Centers for Disease Control and Prevention (CDC) tarafından yayımlanan fiziksel aktivite kılavuzlarına ↗︎ dayalıdır.

Buna göre yetişkinler için haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite önerilmektedir.

[Editör Notu]
Bu bulgular nedensellik değil, güçlü bir ilişki ifade eder. Egzersiz, kalp-damar hastalıklarını tek başına “tedavi eden” bir yöntem olarak olarak görülmemelidir, risk azaltıcı bir yaşam tarzı unsuru olarak değerlendirilmelidir.

Diyabet ile İlişkisi

Egzersizin diyabet yönetimindeki rolü, American Diabetes Association (ADA) tarafından ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. ↗︎

ADA’ya göre fiziksel aktivite;

• kan şekeri kontrolünü iyileştirir,
• insülin duyarlılığını artırır,
• kardiyovasküler risk faktörlerini azaltır.

[Editör Notu]
Egzersiz, diyabet tedavisinin yerine geçmez. İlaç ve beslenme düzenini destekleyen bir yaşam tarzı bileşenidir.

Diğer Kronik Hastalıklarla İlişkisi

Düzenli fiziksel aktivitenin diyabet, kalp-damar hastalıkları ve inme gibi bulaşıcı olmayan hastalıklarla ilişkisi, Medical News Today’de yayımlanan derleme yazılarda ele alınmaktadır.

Medical News Today yazılarında atıf yapılan Langhammer ve arkadaşlarının çalışması, düzenli fiziksel aktivitenin diyabet, inme ve kalp-damar hastalıkları gibi bulaşıcı olmayan hastalıkların riskinin azalmasıyla ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. ↗︎

[Editör Notu]
Bu bulgular, fiziksel aktivitenin diyabeti veya diğer kronik hastalıkları “tedavi ettiğini” değil, söz konusu hastalıkların ortaya çıkışı, seyri ve yaşam kalitesiyle koruyucu ve destekleyici bir ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Fiziksel aktivite, tıbbi tedavinin yerine geçmez. Onu destekleyen temel bir yaşam tarzı bileşenidir.

Kanser Riski ile İlişkisi

Egzersiz ve kanser riski arasındaki ilişki, National Cancer Institute (NCI) tarafından yayımlanan Physical Activity and Cancer başlıklı bilgi notlarında değerlendirilmektedir. ↗︎

Buna göre düzenli fiziksel aktivite ile özellikle:

• kolon
• meme
• rahim (endometriyal)
• böbrek

kanserleri arasında daha düşük riskle ilişkili bir tablo bulunmaktadır.

2016 yılında yayımlanan geniş kapsamlı bir analizde, fiziksel olarak en aktif grupta kanser kaynaklı ölüm oranlarının daha düşük olduğu bildirilmiştir.

[Editör Notu]
Bu veriler risk azalmasıyla ilişki gösterir. Egzersiz, kanseri “önleyen” veya “tedavi eden” bir yöntem olarak sunulmamalıdır.

Zihinsel Sağlık ve Ruh Hali

Egzersizin zihinsel sağlık üzerindeki olumlu etkileri bilinmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) fiziksel aktivitenin faydaları arasında bunları da vurgular. ↗︎

Araştırmalar, düzenli fiziksel aktivitenin;

• kaygı düzeyini azaltabildiğini,
• depresyon riskini düşürebildiğini,
• ruh halini olumlu yönde etkileyebildiğini

göstermektedir.

[Editör Notu]
Zihinsel sağlık alanında egzersiz, tek başına klinik tedavinin yerine geçmez. Destekleyici bir rol oynar.

Kemik ve Kas Sağlığı

Orta ya da yüksek yoğunlukta kas güçlendirici ve aerobik egzersizlerin yanı sıra kemik güçlendirici programların tümü bu konuda yardımcı olabilir.

Kemik yoğunluğu üzerinde gerçek ve ölçülebilir yararlar, haftada yalnızca yaklaşık 90 dakikalık egzersizle başlamaktadır.

Yürüme ve dans gibi ağırlık taşıyan egzersizler ile direnç egzersizleri, kemik sağlığı açısından özellikle yararlıdır.

Egzersiz, kemik sağlığını iyileştirmenin ↗︎ yanı sıra yaşlı bireylerde kas kaybını önlemeye ↗︎ de yardımcı olabilir.

Yaşam Süresi ve Genel Sağlık

ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı (HHS) tarafından yayımlanan 2018 raporuna göre, düzenli fiziksel aktivite tüm nedenlere bağlı erken ölüm riskini azaltmaktadır. ↗︎

En büyük kazanım, tamamen hareketsiz bireylerin düşük düzeyde dahi hareket etmeye başlamasıyla ortaya çıkmaktadır.

Kronik Ağrı, Düşmeler ve Uyku

Egzersiz ve kronik ağrı ilişkisi, Cochrane tarafından yapılan sistematik derlemelerde ele alınmıştır. ↗︎ Bu derlemeler, egzersizin kronik ağrı üzerinde sınırlı ama olası olumlu etkiler gösterebileceğini ortaya koymaktadır.

[Editör Notu]
Bu alandaki kanıtların sınırlı olduğu belirtilmiştir. Sonuçlar kişiye ve ağrı türüne göre farklılık gösterebilir.

Beyin Sağlığı ve Bilişsel İşlevler

Düzenli egzersiz, yetişkinlerde demans ve Alzheimer hastalığı riskini azaltabilir.

50 yaşın üzerindeki bireylerde ise egzersiz, işlem hızı gibi bilişsel işlevlerin bazı yönlerini de iyileştirmektedir.

2016 yılında yapılan bir çalışma ↗︎ , fiziksel aktivite, yeni beceriler öğrenmek gibi bilişsel etkinlikler ve Akdeniz tipi beslenmenin, yaşlı bireylerde “beyin sağlığını” desteklediğini gösteren bulguları incelemiştir.

Elde edilen sonuçlar, bu davranışların — muhtemelen birlikte ele alındıklarında — yaşlanmaya ve nörodejeneratif hastalıklara bağlı bilişsel belirtilerin ortaya çıkmasını geciktirmeye yardımcı olabileceğini düşündürmektedir.

[Editör Notu]
Bu bulgular, egzersizin demansı tek başına “önlediği” ya da “tedavi ettiği”ni değil, bilişsel sağlıkla koruyucu ve destekleyici bir ilişki içinde olabileceğini göstermektedir.

Sonuç

Bilimsel kaynaklar, egzersizin birçok hastalıkla ilişkili riskleri azaltabildiğini ve yaşam kalitesini artırdığını göstermektedir. Egzersiz koruyucu ve destekleyici bir unsur ve sağlıklı yaşamın temel bileşenlerinden biri olarak görülmelidir.

Küçük adımların dahi anlamlı etkiler yaratabileceği, hareketsizliğin ise başlı başına bir sağlık riski olduğu konusunda bilimsel görüş birliği bulunmaktadır.

İlgili Yazı: Spor Yapıyoruz Ama Gün Boyu Oturuyoruz. Sonuçta Ne Oluyor?